Thông thường, chúng ta sử dụng thứ Bảy, Chủ Nhật, Thứ Hai, Thứ Ba, Thứ Tư, Thứ Năm, Thứ Sáu một cách tự nhiên. Khi nhìn vào lịch, thứ tự mà chúng ta thấy là cố định mỗi tuần, nhưng ai đã quyết định thứ tự này?
Thực ra, tên các ngày trong tuần có liên quan sâu sắc đến Mặt Trời, Mặt Trăng, sao Hỏa và các thiên thể khác. Hơn nữa, cái nhìn về thứ tự các ngày trong tuần này có nguồn gốc từ suy nghĩ lạ lùng của người xưa rằng “mỗi giờ một thiên thể điều khiển thời gian”.
Thứ tự các ngày trong tuần có thể được giải thích từ cách suy nghĩ cổ xưa về việc thay phiên nhau giữa 7 thiên thể mỗi giờ. Ban đầu có vẻ phức tạp, nhưng khi xem xét bằng con số, bạn sẽ thấy rằng mọi thứ thật sự đơn giản.
Trước tiên, hãy xem tên các ngày từ Chủ Nhật đến thứ Bảy. Tên các ngày trong tiếng Nhật tương ứng với Mặt Trời, Mặt Trăng và 5 hành tinh có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
| Ngày | Thiên thể tương ứng |
|---|---|
| Chủ Nhật | Mặt Trời |
| Thứ Hai | Mặt Trăng |
| Thứ Ba | Sao Hỏa |
| Thứ Tư | Sao Thủy |
| Thứ Năm | Sao Mộc |
| Thứ Sáu | Sao Kim |
| Thứ Bảy | Sao Thổ |
Như vậy, Mặt Trời, Mặt Trăng, sao Hỏa, sao Thủy, sao Mộc, sao Kim và sao Thổ được gọi là “Thất diệu”.
"Lửa" trong Thứ Ba tương ứng với sao Hỏa, "Nước" trong Thứ Tư tương ứng với sao Thủy, "Gỗ" trong Thứ Năm tương ứng với sao Mộc, "Kim" trong Thứ Sáu tương ứng với sao Kim, "Đất" trong Thứ Bảy tương ứng với sao Thổ. Khi nhìn vào chữ Hán, bạn có thể thấy mối liên kết với từng hành tinh.
Tuy nhiên, các thiên thể không được sắp xếp theo thứ tự như vậy. Vậy tại sao thứ tự lại là “Mặt Trời, Mặt Trăng, sao Hỏa, sao Thủy, sao Mộc, sao Kim, sao Thổ”?
Để hiểu thứ tự các ngày trong tuần, cần biết cách mà người xưa nghĩ về cách sắp xếp các thiên thể và cách thức phân bổ thiên thể mỗi giờ.
Trong thiên văn học cổ đại, người ta coi Trái Đất là trung tâm của vũ trụ và có quan niệm rằng các thiên thể quay xung quanh Trái Đất. Dưới cách suy nghĩ đó, khi sắp xếp 7 thiên thể theo thứ tự từ xa, chúng ta có như sau.
Sao Thổ → Sao Mộc → Sao Hỏa → Mặt Trời → Sao Kim → Sao Thủy → Mặt Trăng
Đây không phải là thứ tự khoảng cách được biết theo thiên văn học hiện đại, mà là sự sắp xếp dựa trên cách nhìn về vũ trụ lúc bấy giờ.
Trong chiêm tinh học cổ đại, người ta tin rằng một ngày được chia thành 24 giờ và mỗi giờ sẽ do một trong 7 thiên thể lần lượt điều khiển.
Nếu giờ đầu tiên do Sao Thổ quản lý, giờ tiếp theo sẽ là Sao Mộc, và cứ tiếp tục như vậy lặp lại thứ tự ở trên. Khi đã hoàn thành đến giờ thứ 7 là Mặt Trăng, sẽ quay trở lại Sao Thổ.
Ví dụ, sắp xếp 9 giờ đầu tiên như sau.
| Giờ | Thiên thể đảm nhận |
|---|---|
| Giờ 1 | Sao Thổ |
| Giờ 2 | Sao Mộc |
| Giờ 3 | Sao Hỏa |
| Giờ 4 | Mặt Trời |
| Giờ 5 | Sao Kim |
| Giờ 6 | Sao Thủy |
| Giờ 7 | Mặt Trăng |
| Giờ 8 | Sao Thổ |
| Giờ 9 | Sao Mộc |
Điểm quan trọng ở đây là các thiên thể được thay phiên theo thứ tự.
Điều quan trọng là một ngày có 24 giờ.
Chia 24 cho 7 thì dư 3. Điều này có nghĩa là trong 24 giờ, 7 thiên thể sẽ hoàn thành 3 vòng và sau đó tiến thêm 3 bước nữa.
Nếu giờ đầu tiên là Sao Thổ, thì sau 24 giờ vào giờ đầu tiên của ngày hôm sau sẽ là Mặt Trời, tức là 3 bước từ Sao Thổ.
Sao Thổ → Sao Mộc → Sao Hỏa → Mặt Trời
Vì vậy, ngày mà Sao Thổ đảm nhận tiếp theo sẽ là ngày của Mặt Trời, tức là ngày Chủ Nhật.
Tiếp tục thực hiện tính toán tương tự, ngày sau Chủ Nhật sẽ là Thứ Hai, rồi đến Thứ Ba và cuối cùng sẽ dẫn đến thứ tự hiện tại của các ngày trong tuần.
Biết được cách làm này, bạn sẽ thấy thứ tự các ngày không phải được quyết định một cách ngẫu nhiên.
Vậy, tại sao một tuần lại có 7 ngày?
Chu kỳ 7 ngày được cho là có nguồn gốc từ Babylon cổ đại. Việc chú trọng đến sự trăng tròn và cách quan sát thiên thể đã dẫn đến việc số 7 trở thành đơn vị chia thời gian. Sau đó, hệ thống tuần 7 ngày và tên các ngày tương ứng với thiên thể đã lan rộng trong thế giới cổ đại.
Tuy nhiên, cần phải phân biệt rõ giữa lịch sử hình thành của tuần 7 ngày với lịch sử hình thành thứ tự các ngày dựa trên việc phân bổ 7 thiên thể. Hệ thống các ngày hiện tại là sự kết hợp của nhiều dòng lịch sử khác nhau.
Sự quan tâm đến Thất diệu được cho là đã được truyền vào Nhật Bản trong thời kỳ Heian. Theo các giải thích của Đài thiên văn Quốc gia, trong cuốn “Nhật giác biểu” do Kukai (Kobo Daishi) truyền lại, có ghi chép về 7 ngày tương ứng với Mặt Trời, Mặt Trăng và 5 hành tinh.
Vào thời đó, ở Nhật Bản, các ngày trong tuần không chỉ được sử dụng để quản lý lịch trình công việc hay trường học như ngày nay mà còn được sử dụng để dự đoán các điềm tốt xấu của ngày tháng. Dần dần, việc ghi lại các ngày trong lịch trở nên phổ biến hơn.
Sau đó, vào thời kỳ Minh Trị, Nhật Bản đã áp dụng lịch dương phương Tây. Hệ thống tôn vinh Chủ Nhật là ngày nghỉ cũng được thiết lập trong giai đoạn này, và sự liên kết giữa các ngày và cuộc sống ngày càng trở nên mạnh mẽ hơn.
Không chỉ tiếng Nhật, mà các ngày trong tiếng Anh cũng có sự liên quan đến thiên thể.
| Ngày | Tiếng Anh | Thiên thể/huyền thoại tương ứng |
|---|---|---|
| Chủ Nhật | Sunday | Mặt Trời (Sun) |
| Thứ Hai | Monday | Mặt Trăng (Moon) |
| Thứ Ba | Tuesday | Thần Tyr trong thần thoại Bắc Âu |
| Thứ Tư | Wednesday | Liên quan đến thần Odin trong thần thoại Bắc Âu |
| Thứ Năm | Thursday | Thần Thor trong thần thoại Bắc Âu |
| Thứ Sáu | Friday | Liên quan đến nữ thần trong thần thoại Bắc Âu |
| Thứ Bảy | Saturday | Sao Thổ (Saturn) |
Rõ ràng, các ngày Chủ Nhật và Thứ Hai có nguồn gốc từ Mặt Trời và Mặt Trăng. Mặt khác, từ Thứ Ba đến Thứ Sáu thì các vị thần liên quan đến các thiên thể trong thần thoại La Mã được thay thế bởi các vị thần trong thần thoại Bắc Âu.
Thật thú vị khi thấy rằng ngay cả những ngày giống nhau, cách đặt tên lại khác nhau tùy thuộc vào ngôn ngữ.
Các ngày mà chúng ta sử dụng hàng ngày may mắn có vẻ bình thường, nhưng phía sau nó là những khía cạnh của thiên văn học cổ đại, chiêm tinh học, tôn giáo và các nền văn hóa khác nhau.
Tên các ngày tương ứng với 7 thiên thể, và việc sử dụng cách suy nghĩ phân bổ thiên thể mỗi giờ, giải thích lý do tại sao thứ tự là Mặt Trời, Mặt Trăng, sao Hỏa, sao Thủy, sao Mộc, sao Kim, sao Thổ.
Chắc chắn rằng khoa học hiện đại không nghĩ rằng các thiên thể điều khiển thời gian. Đây chỉ là một quan niệm lịch sử thể hiện cách mà con người xưa hiểu về thế giới và vũ trụ.
Các ngày trong lịch được sắp xếp cũng sẽ nhìn khác đi một chút khi bạn biết nguồn gốc của nó.